Efficiënt watergebruik: Nachtvorstwering

Gezien de problemen met de nachtvorst in de fruitteelt de laatste jaren, neemt de belangstelling voor nachtvorstwering toe. Dit project geeft de bestaande en nieuwe mogelijkheden van beregening op dit vlak aan. De aandacht ging vooral uit naar de bedrijfszekerheid, besparing op watergebruik en andere toepassingsmogelijkheden.

• Ysbloemen
• Regen tegen de vorstheiligen
• Goed - Beter - Best
• Doelgericht
• Cursussen en teksten

Ysbloemen
Het weer heeft een belangrijke invloed bij het telen van fruit. Zo kunnen te koude winters, lange droogteperiodes, hevige windstoten en hagel catastrofale gevolgen hebben voor de bloembotvorming, de vruchtontwikkeling en voor de oogst. Het weerfenomeen dat de grootste impact heeft op pitfruit (appelen en peren) is wel de nachtvorst in het voorjaar. Lentenachtvorst komt voor in de april - mei en wordt steeds gekenmerkt door een wolkenloze hemel. Hierdoor zal de aarde die net aan het opwarmen is onder de eerste lentezon, opnieuw zijn warmte gaan uitstralen. Dit resulteert in een temperatuurdaling tot onder de 0°C. De bloesems van de fruitbomen zullen bevriezen. De schade door de nachtvorst blijft meestal niet beperkt tot het al of niet deels of geheel mislukken van de oogst, maar het heeft vaak ook zijn weerslag op de volgende productiejaren door de verstoringen die optreden in het evenwicht tussen groei en vruchtbaarheid.

De Belgische fruitteelt is al enkel keren opgeschrikt door zware nachtvorsten in het voorjaar. Vele telers hebben gedurende deze nachten machteloos moeten toezien. Bij de meeste fruittelers leeft het besef dat ze zich zo goed mogelijk moeten indekken tegen nachtvorstschade.

Om nachtvorst te voorkomen bestaan slechts enkele maatregelen die we grof weg kunnen indelen in passieve en actieve maatregelen.
Onder de passieve methoden verstaan we o. a. het aanplanten van minder gevoelige rassen, het wachten met het snoeien tot na de bloei, er voor zorgen dat de grondstrook onder de bomen vrij is van onkruid en bladeren, enz.

We kunnen echter ook trachten de nachtvorst actief gaan bestrijden. Enkel voorbeelden:

• Rook: is weinig effectief en leidt bovendien tot milieuproblemen.
• Verwarmen met kachels of vuurtjes: is mogelijk maar erg omslachtig, duur en eveneens bezwaarlijk voor het milieu
• Windmachines: mogelijk maar duur
• Beregenen: een van de effectiefste methodes en relatief goedkoop.

Regen tegen de vorstheiligen
Een veel gebruikte methode in de fruitteelt is dan ook het beregenen van de bomen gedurende de nachtvorst. We maken hiervoor gebruik van een fysische eigenschap van water.
Bevriezend water of smeltijs heeft altijd een temperatuur van 0°C en blijft 0°C net zolang als er water én ijs is.

Dus wanneer we bij nachtvorst het gewas nat houden, dan komen de bloesems in een pakketje van bevriezend water of smeltijs te zitten. Zolang er nieuw water wordt aangevoerd kan de temperatuur van het ijs niet dalen onder 0°C en zullen bijgevolg de bloesems niet bevriezen. Het is dus belangrijk om het gewas voortdurend nat te houden.

Uit proeven is aangetoond dat voor een nachtvorst van -5°C in een fruitboomgaard ongeveer 30 m_ water/uur/ha nodig is.

Goed - Beter - Best
Alhoewel de conventionele methode met grootte beregeningssproeiers erg succesvol is naar nachtvorstbestrijding is er toch een groot problemen. Het verbruikt enorm veel water met wateroverlast op het perceel als gevolg en bovendien wordt het water steeds duurder.
Hieruit volgt dat elke reductie in watergebruik een interessant gegeven is en dit zowel naar de situatie in de boomgaard, het milieu en de kostprijs.

Doelgericht
We kunnen veel water besparen door het water voor te behouden voor de bomen met zo weinig mogelijk waterverlies tussen de rijen.
Dit kunnen we doen door gebruik te maken van minisproeiers die enkel de bomenrij beregenen.
Gedurende de loop van het project is het systeem bestudeerd op zijn efficiëntie en zijn er verschillende minisproeiers uitgetest.
Waar we met het conventioneel systeem met grote sproeiers een waterverbruik meten van 30m_/u/ha, meten we met het beste doelgerichte minisproeier systeem slecht een verbruik van 12m_/u/ha.

Bovendien komt er met het doelgerichte beregeningssysteem méér water op de boom dan bij het conventionele systeem wat resulteert is een betere nachtvorstbescherming van het gewas.
Bovendien is de aanleg kostprijs van het nieuwe systeem zeker niet duurder dan een conventioneel systeem. Vandaag zijn er verscheidene fruitteeltbedrijven die reeds de stap naar een doelgerichte nachtvorstberegening hebben gezet en mét resultaat.

Cursussen en teksten
Studie- en demonstratiedagen over dit onderwerp worden via de meest gangbare vakbladen aangekondigd of kunnen op aanvraag bij het KVLT georganiseerd worden.
Alle relevante aspecten over nachtvorstwering zijn samen met de resultaten van het project gebundeld in de cursus tekst "Nachtvorst en nachtvorstwering in de fruitteelt" door Ir. Fons Ver Berne.